Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

Το γεγονός αυτό αντανακλά στη δυσκολία διατύπωσης ενός συνόλου κανόνων, διαδικασιών και κατευθυντήριων γραμμών για την εξασφάλισή της.

Η πολυσυζητημένη διαδικασία αξιολόγησης αποτελεί ένα μηχανισμό που αποσκοπεί στη βελτίωση των λειτουργιών των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και τη δημιουργία κουλτούρας ποιότητας.

Για να αξιολογείται ένα ίδρυμα ως πανεπιστήμιο πρέπει να είναι εξασφαλισμένες: η απρόσκοπτη διάχυση της γνώσης, η παραγωγή νέας γνώσης, η διαφύλαξη και ο εμπλουτισμός της πολιτισμικής κληρονομιάς, η ενσωμάτωση στις δράσεις του «γίγνεσθαι» και η έκφρασή του ως κριτική συνείδηση της κοινωνίας (πράγμα που δεν εγγυώνται τα Κ.Ε. Σπουδών).

Για την περίπτωση του πανεπιστημίου η αξιολόγηση αποσκοπεί:

α) στην εξασφάλιση ποιότητας στη διδασκαλία, την έρευνα και τα εκπαιδευτικά προγράμματα,

β) στη βέλτιστη αξιοποίηση υποδομών και πόρων,

γ) στην αποτελεσματικότητα της διοίκησης,

δ) στην τόνωση της αξιοκρατίας και της διαφάνειας,

ε) στην αυτονομία,

στ) στην τόνωση του κύρους της κοινωνίας στην οποία ανήκει...

Για να αποτελέσει η αξιολόγηση στοιχείο βελτίωσης των λειτουργιών του πανεπιστημίου, πρέπει:

α) το ίδιο να μπορεί να αναπαραστήσει την εικόνα του,

β) να γίνουν αποδεκτοί από την ακαδημαϊκή κοινότητα και την πολιτεία οι αρχές, η επιλογή των αξιολογητών και οι διαδικασίες της, και

γ) να εξασφαλιστούν οι προϋποθέσεις (ανθρώπινο δυναμικό, οικονομικοί πόροι, θεσμικές ρυθμίσεις...) για την ενσωμάτωση των διορθωτικών αλλαγών στις λειτουργίες του.

Η αξιολόγηση των λειτουργιών του πανεπιστημίου αποτελεί αξιολόγηση ολόκληρης της κοινωνίας...

Σε διεθνές επίπεδο υπάρχει μια κριτική όσον αφορά στους εξωτερικούς κριτές των λειτουργιών του πανεπιστημίου. Η κριτική αυτή δεν είναι κενή περιεχομένου, αλλά δεν υπάρχει υποκατάστατό της. Η επιλογή των εξωτερικών κριτών μοιάζει με την αναγκαιότητα επιλογής της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

Στην πατρίδα μας το θέμα της αξιολόγησης βρίσκεται στο επίπεδο της χαλαρής επιχειρηματολογίας. Το 44% των ΑΕΙ και ΤΕΙ και το 36% των τμημάτων τους έχουν προχωρήσει στα πλαίσια του ΕΠΕΑΕΚ (1998) σε κάποια μορφή άσκησης αυτογνωσίας και αποδοχή κριτικής, χωρίς να έχει υπάρξει αποφασιστικότητα αλλαγών από τα ίδια ούτε φυσικά και δέσμευση από την πολιτεία για ανταπόκριση στη βελτίωση εκείνων των παραμέτρων που αποτελούν ευθύνη της (θεσμική ή οικονομική).

Οπως είναι γνωστό, υπάρχουν δυναμικοί θιασώτες της άποψης σύμφωνα με την οποία η αξιολόγηση είναι περιττή έως επιζήμια για τα πανεπιστήμια.

Τις δυσκολίες για την υιοθέτηση ενός αξιόπιστου συστήματος αξιολόγησης είναι εύκολο κανείς να τις αποδεχτεί, δεν μπορεί όμως σε καμιά περίπτωση να συμφωνήσει με την απόρριψη της κριτικής, του διαλόγου και της διάχυσης κουλτούρας ποιότητας, στοιχεία που βελτιώνουν και το κορυφαίο δημιούργημα του ανθρώπου... τη δημοκρατία. Τα πλεονεκτήματα από μια τέτοια διαδικασία είναι:

α) η αποτύπωση της πραγματικότητας και

β) η κατανομή ευθυνών... στην πολιτεία και την ακαδημαϊκή κοινότητα.

Οι αναγκαίες νομοθετικές ρυθμίσεις, η εξασφάλιση υποδομών, η αξιοπρεπής διαβίωση του ακαδημαϊκού δασκάλου και οι οικονομικοί πόροι για την αξιόπιστη λειτουργία του πανεπιστημίου αποτελούν ευθύνη της πολιτείας.

Η τόνωση του κύρους του πανεπιστημίου, με προσαρμογή στις σύγχρονες απαιτήσεις των προγραμμάτων σπουδών, την πιθανή συγχώνευση ή μετεξέλιξη ακαδημαϊκών τμημάτων, τις ερευνητικές προτεραιότητες, την αναζήτηση εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης, τις αξιοκρατικές διαδικασίες, το διάλογο με την κοινωνία, την κατάλληλη εισαγωγή νέων τεχνολογιών σε όλες τις εκφάνσεις του, την πειστική φωνή στα δρώμενα του κοινωνικού συνόλου, είναι υποχρέωση και ευθύνη της ακαδημαϊκής κοινότητας στο σύνολό της.

Με το υπό ψήφιση νομοσχέδιο ολοκληρώνεται μια πολύχρονη προσπάθεια της πολιτείας για υιοθέτηση και στην πατρίδα μας διαδικασιών εξασφάλισης της ποιότητας στην ανώτατη εκπαίδευση.

Η αναγκαιότητα είναι προφανής. Εκείνο που πρέπει να γίνει συνείδηση από όλους μας είναι η συλλογική ευθύνη για την ένταξη της πατρίδας μας στις «έμπειρες» κοινωνίες.

Η εφαρμογή του νομοσχεδίου στην πράξη απαιτεί:

α) αποφυγή πολύπλοκων γραφειοκρατικών μηχανισμών,

β) σταδιακή εφαρμογή του, με επικέντρωση του ενδιαφέροντος σε αποτίμηση εκείνων των παραμέτρων που θα τονώσουν την ποιότητα στην έρευνα και τη διδασκαλία,

γ) ενίσχυση των υποδομών,

δ) συνεχή διάλογο για την απλούστευση των διαδικασιών και τόνωση του κύρους τους,

ε) διαφύλαξη της αυτονομίας των ιδρυμάτων και αποδοχή της κριτικής,

στ) σεβασμό της ιδιαιτερότητας του κάθε ιδρύματος.

Το ελληνικό πανεπιστήμιο δεν έχει παράδοση συστηματικής προσέγγισης των προβλημάτων του ούτε φυσικά και συνεργασίας των συνιστωσών του. Εμφανίζει την εικόνα μιας ορχήστρας όπου ο καθένας αυτοσχεδιάζει.

Η αυτογνωσία και η αποδοχή της κριτικής θα ενισχύσουν το θεμελιακό του ρόλο. Το σύγχρονο πανεπιστήμιο ως δημόσιο αγαθό πρέπει να μεταρρυθμιστεί και να εντάξει τη νέα πραγματικότητα στους προβληματισμούς του, χωρίς δογματισμούς και δαιμονοποιήσεις... Το ελληνικό πανεπιστήμιο δεν έχει τίποτε να φοβηθεί!

Η αξιόπιστη αξιολόγηση των δομών και λειτουργιών του θα το οπλίσουν με το ανάλογο κύρος για πρωταγωνιστικό ρόλο στην οικοδόμηση του πολιτισμού του μέλλοντος, ενώ η άρνησή του θα το οδηγήσει στο περιθώριο, την απομόνωση και μαζί την κοινωνία την οποία το πανεπιστήμιο καλείται να υπηρετεί!

* Ο ΧΡΗΣΤΟΣ Β. ΜΑΣΣΑΛΑΣ είναι πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (τ. πρύτανης).

Η αναγκαιότητα και οι ευθύνες

Του ΧΡΗΣΤΟΥ Β. ΜΑΣΣΑΛΑ*